QOMI'ALHUA
Ñanomteguet da huetaigui nahua itago’q,
taqa’en da ‘anque’ejnaxac qataq da al-loquiaxac, nahua vi’iye qalaq ye nte’eta nache anachat-tic ego’ caica ca machaqca da qoneta.
Ne’ena sohuaqtaña maye ada cotapic ia’adiña aso lpa’a’t, qaq que’eca lmehnaxanaxac ivida’ague da piguem.
Qataq da la’añaxac ‘eta’am ada tadeguec 'ego' da lchec ca loquiaxanaxat ÿienonec da qaio'ogoxona da deloclec na aviaq.
Nam huaña da nam hua’auchiguiñi shiaxahuapi lma’na ian da na'achec-ixac sohuaxat da huo na aloq ye na'aq.
huaña qo'ollaq choche huaiovec so pio’ sohuaxat da nqui'ic da ilalec na nque'ejnaxac na shiaxahuapi maye lma' na!
Alhua am maye 'aqchet 'enahuac na uetalecna.
qaq nam shiaxauapi imen da qoneta, qalaq taqa'en ishet da que'eca 'adchoxonnataxanaxac ishet ividauga nam saq am iden.
Nahua la'ahuaxaco, aviaq, qataq ana maiopi iyaquen da qoneta qaq na shiaxauasat 'ego' saq ila'a de'eda, ndotic da iaqa’a da iamatta’ague, iahuotta'a ca l-lla’ aleu’ nache icohua'ai da adyaciaxac.
Am ialamaqte ahula maye huetalec na iallepi qataq alpi maye iachetac da ado'oxoiaxac qataq da adasapachaxa. qataq nqopaxajleguete da qoneta nahua lo'onego
Da adyacquiaxac maye 'ego' iahuon qataq isoqta' na lamaic na 'ahuxa, n'ala qataq so amap!
Iataqta ñapigoq da qoneta cha'aye le'ena qo'ollaxa da qohueta'aguet so sachegoxoguet ita’alpi qataq na qompi maye le'ena da huetalecna!
'Am qadapiaxalate maye qaihuotaxanec qaiahuota'ai nahua iaqa'alo na'aqtaqa qataq huaña nache qaicoñeda’aguet ca iaqa’a nataxac da qoneta
Nagui am sami' da ñachaltaxac maye nche'etai nacte' ne'ena sohuaqtaña, qataq seloclec da qoneta qome sesouguesop am so qahuemaic nataxac maye chegaqa’ague ca l-lla aleu’!
iaguec da 'al-lagaxayec qome, cha'aye so sachegoxoguetpi nataden qome na lliguiñi na anquejnaxaco, cha’aye da mayepi nache’etai da hueta’aguet da qoneta
cha’aye nache’etay da iahuatton nam huetalec da qoneta maye nlaxajñe na shyiaxhuasat
Saisheto’ da acohua’ai qome de’eda, qataq choche achoxodeno’ qome, cha’aye na iallepi doqshe iaguec da ndotic da nmenaxac quetegue’
Qalaxaye choche achoxodeno’ qome.
Aiem achoxoden qome, so sachegoxoguetpi Qompi qo’ollaxa som hua’aotic shiaxauapi maye nache’etai huetalec na qarma’ ivida’a qataq aiem da saloclec da qoneta.
Sahuotec da qoneta qataq ndotic ca ‘al-lagaxayec ye na’aq ishet da sahuotaique selota’a qataq que’eca adahuoche ishet da ‘ami’ qome nam iaqiañecpi maye nache’etai da huetalec ne’ena sohuaqtaña qataq nam dalaxaicpi.
‘Am alhúa maye am qadate’e choche qomi’ ‘achoxoden qome, sohuaxat ne’enahua qadasohuaxashe’te da qoneta cha'aye am sonaqtalec qataq saishet da qomi lamai’ na saiatenaq da am qadate’e.
Imauec am qadate’e qalaxaye nataqa’en na shiaxahuasat ndotic da naadeta’at sohuaxat da nnogoxonaxac, ñe onolec ‘ego’ maiche napola’t sohuaxat da layeloxo
Ye n'a’q na shiaxahuasat ndotic da npa’agueta’a’t qaica ca qoianaigui na shiaxauapi maye eta’am da ado’oxoiaxac qataq imahuec na Qompi maye nche’etai’ huetalec na.
Ego’ saq sedenaq da qanachalataxac, qataq sepa’aguen na laipi shiaxauapi ego’ maiche ñimit-taique ca saq iaiamaxañe lataxac
'Alhua da iahuoche am, cha’aye nche’etai da ima’ ne’ena
qaq nagui sahuotaique ‘am sami’ nagui da sheta, qataq da ñachalataxac.
Qaq huaña nache siaxataique so ‘ade’enaxat qome ye n’a’q
'Alhua 'eda da chegoqtot qome qataq qaica ca loga't da 'ade’enaxat.
Viyen Qomle'ec
PACHAMAMA
Te presiento en mi sangre silenciosa desangrada por siglos pero aún así te levantas orgullosa llena de vida.
Aquí donde el quebracho hundió sus firmes raíces y mira al cielo.
Donde el Jacaranda con sus gajos cual espadas se cierra en montes impenetrables y te protege.
Donde el Qom te adora bendiciendo cada fruto que pariste.
Donde el aguila volo silencioso llorando el etnocidio.
Tierra que pariste hombres que vendieron por moneda tu esencia y aún así perdonaste su falta de amor y su olvido.
Tierra de ríos, bosques y aves que te circundan, te visten y te engalanan, y aún así a lo largo de los siglos el hombre mira y admira otros continentes cegando tu brillo
Tierra mía llena de hombres y mujeres de tez morena, manos agrietadas, piernas fuerte, mirada profunda. Que te cubrieron de canto y música de viento.
Que te arrullaron acunando la artesa que cocino el maíz, el mistol, el amap tierra mía! Yo te beso en nombre de mis ancestros a los que equivocadamente les llamaron Tobas o indios! Te abrazo con los brazos cercenando de mi gente.
Patria que te independizaron a palabra y te ataron en los hechos
Te entrego mi alma nativa, te libero yo del yugo extranjero
Eres libre Pacha mia, mis abuelos irán curando tus heridas, pues ellos su alma viven en tu sangre y en la profundidad de la tierra misma allí donde los árboles arrasados por el hombre, sanan tus grietas con sus almas sencillas
No olvides tierra, pero perdona, el hombre es egoísta a veces dilacera tu corazón generoso lleno de humedad y aloja, te pido mas cada día y aún así te castigan con olvido
Perdóname tierra, soy descendiente de aquellos seres que te habitaron desde siempre y con dolor abandono y miedo, te defendí como debía
Tierra, te quiero libre, te quiero entera preñada de algodón generosa como siempre, dispuesta para tus hijos los que te habitaron desde siempre los que vinieron a pedirte abrigo
Tierra madre Perdona nuestra falta de unidad, nuestro egoísmo te habitamos todos y somos pocos los que te queremos como hijos
Madre de todos pero amen de tus sufrimientos seguimos pareciéndonos enemigos. Cada uno con su cultura cerrándonos en círculo
Desprestigiando a los que tienen pocos, a los morenos, a los indios!Desgarrándonos la piel, discriminándonos, indiferentes de todos indignos.
Tierra mi amor, mi cobijo yo te entrego mis manos laboriosas, mi corazón “ “ y te llamo Pacha, ‘alhua, tierra por siempre y para siempre

No hay comentarios:
Publicar un comentario